اخبار :: واژه شناسی

[ سرويس آموزش معماری ] [ کل اخبار ] [ چاپگر ] [ نسخه چاپي ]

واژه شناسی	سرويس : آموزش معماری 87/12/11-22:56 2009-03-01 22:56:03 آخرين مشاهده : 90/11/12-19:03 : کد خبر تعداد مشاهده : 983

واژه شناسی

آجر تراش داده شده اي كه با آجر ديگر در آب ساييده شده باشد.	آبساب
آجري كه قبل از پخت به صورت دلخواه شكل داده اند.	آجر پيش بر
ملات	آژند
بخش رو به غرب	آفتاب كور
تزوينات الحاقي– نماسازي سنگي-آجري كاشيكاري و گچكاري	آمود
انتهاي پاي گنبد	آوگون
در گنبدهاي دو پوسته پوشش زيرين را گويند.	آهيانه
سقف	آسمانه
در معماري به اندازه شش گره 40 ساني متر.	ارش
بخشي از پائين ديوار است كه معمولا براي استحكام بيشتر آمودي از سنگ و كاشي دارد.	ازاره
در معماري پوشش منحني)سغ ( را گويند.	ازج- ازغ
نقش گردان يا انحنا دار	اسليمي
ديوار جداكننده - ديواري كه ميان دو پايه باربر مي سازند.	اسپر
طبقه - سقف	اشكوب
بلندي– ارتفاع	افراز
كنتراست	انبسان
انودي از خمير آهك و خاكستر چوپبدست مي آيد براي آبندي بدنه آبگيرها و ديوارهابه كار مي رود.	اندود ديمه
واداشتن – در معماري به معني استخوان بندي بناست	اوزير-افريز
مطالحي كه از محل برداشته شده است	ايدري
تركهايي كه جهت قرار گرفتن باد در تاق ايجاد مي گردد – به باد گير هم گفته مي شود.	باد پيچ- باد پروا- باد هنج
نوعي قوس بيضي شكل كه در ساخت گنبد استفاده مي شود ونيست فاصله كانوني به دهانه آن 3 به 4 است	بستو
از محل – حاصل خود محل	بوم آورد
به معناي تاب است در معماري نوعي چفد(قوس)بيضي شكل.	بيز
حياط دور بسته اي كه حوض يا جوي آب در ميان داشته باشد – گودال باغچه.	پاد ياو
در معماري ايران چفد و تاق و گنبد را از جاييكه شروع مي شده قطه نمي كردند بلكه تكه ايي را بصورت عمود بالا برده سپس منحني را شروع مي كردند .	پا راستي
جايي كه تاق شروع مي شود	پاكار
تير حمال يا چيزي كه فرسپ روي آن مي افتد	پالار
تاق بندي –تاقچه بندي	پتكانه
- يعني چيزي كه از پايين به بالا مي آيد تونگان يا پيش كرده ( در خوزستان تونجه گويند	پتكين
پشت بند – ديوار يا نيم تاقي كه در پشت ديوار براي نگهداري آن بسازند	پدپيل
تضاد تنوع كاري كه براي برهم زدن قرينه و يكنواختي انجام دهند.=پا جفت.	پد جفت
در ختان بي بار – شورانه- تبريزي- سپيدار	پده
قاب – آرايه هايي به صورت قاب بندي مربع و مستطيل در نماي ساختمان .	پرورز
قاب بندي	پرورز بندي
آجر خشت يا سنگي كه بطور عمودي در محلهاي خالي ديوار مي چسبانند .	پكفته - پت كوفته
عايق	پنام
بيرون زدگي پي از ديوار	پنجه پي
چفد معروف ايراني – پنج يعني در گاه . او هفتن يعني پوشاندن	پنج او هفت
اندازه مقياس- اندازه هاي معين و مسخصي كه در طرح تكرار مي شود	پيمون
ستونك باريكو كوچكي كه سر سوك دو ديوار قرار مي گيرد	پيلك
موزائيك هاي رنگي جهت تزئين	پيس پيسه
ريسمان كشي	تر كشي
نوعي از ساختمان تاق و گنبد بصورت شعاعي و ترك ترك	ترك بندي
تالار بزرگ - سرسرا	تنابه
مقرنسهاي سر ستون مانند سر سنونهاي عالي قاپو و چهل ستون	تونگان
دندههاي اصلي پوشش تاق- لنگه – قالب	تويزه
رخنه اي در زيركنگره بارو – سوراخي كه در شكاف آن تير مي اندازند	تير كش
براي جلوگيري از واردشدن بار بصورت مستقيم بر در گاهها تاقي ديگر روي آن مي زنند تا بارها را به جرزها منتقل نمايد	جهازه – پالانه
چغا به معني تپه-كوه بلندي-چغازنبيل به معني كوه بافته شده	چغازنبيل
قوس	چفت
نوعي مقرنس كاري كه آويخته از سقف است	چفت آويز
در ايوانها فاصله بين تيزه قوس تا رخبام	چكاد
نوعي قوس كه از تقاطع دو بيضي بدست مي آيد	چمانه
چوب سختي است كه از هندوستان مي آورند	چندن
جرزي كه در چهار گوشه آن پيلك داشته باشد	چهار ستون
نوعي پوشش كه از تقاطع دو تاق آهنگ بوجود مي آيد	چهار بخش
خان =كاروانسرا- خوره =محل	خان خوره
پايين افتادن	خفت افتادن
پوشش رويين گنبد	خود
سقف آويخته اي كه براي دهانهاي بزرگ از تاق مي آويزند	خوانچه
قطعات مختلف بين كاربندي كه بين دوتويزه را مي پوشانند	خوانچه پوش
شيارهاي روي ستون	خياره
هواكشهاي روي پشت بام	خيشخان
كوشك و ساختماني كه در ميان باغهاي بيرون شهرو در روستاها وتفرجگاهها مي سازند	دسكره
عنصري كه بعد از كلاف بندي پاي تاقها بر روي پنجره ها جرزها و بالاي تاقچه ها با گچ و با شكلي ساده كه برجسته تر از ديوار است مي سازند	دوال
پيش آمدگي لبه بام – لبه بام و جايي كه نماسازي تمام مي شوند	رخبام
چيدن ساده آجر و سنگ و خشت لايه لايه روي هم	رگ چين
رنگ نزديك به بنفش كه از دوره قاجاريه در كاشي سازي مر سوم شد	رنگ بداقي
رنگ بنفش مانند گل نگون سار	رنگ نگون سار
بند و سدي كه براي ذخيره آبدر پيش رودها بندند	رود زن
شبيه كلاه فرنگي است عنصري جهت نور گسري بصورت عمودي بر روي تاقها قرار مي گيرد	روشندان
پيلكي كه دور چفت نيز مي چرخد	زغره
نقشبندي	زمود گري
نوعي خار كه در مناطق كويري بجاي كاه در كاهگل استفاده مي كنند	ژاژ
نوعي چفد كه از تقاطع دو بيضي بدست مي آيد	سبويي
چهل ستونهايي كه در سه طرف ديوار ندارند مانند چهل ستون	ستاوند
مكانهايي كه فقط يك طرف آن ستون دارند	ستون آوند
ستوني متشكل از چهار پيلك به هم پيوسته	ستون چهار پري
قطعات سفالي كه بصورت پيشبر از گل نپخته مي برند و روي آن مهر زده و سپس آنرا مي پزند كه گاهي لعابدار نيز هست	سفال مهري
اتاق پذيرايي	سفره خانه
سه يعني برون آمده –كنج بيرون آمده –شكلي كه از تقاطع دو تاق به وجود مي آيد	سكنج
در كاربندي قسمت مثلثي بالاي شاپركها است	سنبوسه
سنگي كه خيلي تراشيده شده باشد .	سنگ پا تراش
گچ ملاتي از مايه و گل رس و اندكي گچ نيمكوب . گلي مركب كه نماي ساختمان را با آن مي پوشانند .	سيمگل
يا سرمه دان – در كاربندي عنصري است كه دو شلع پاسسن آن بلند تر از دو ضلع بالاست – معمولا در بالاي پا باريك و سوسني قرار دارد	شاپرك
ستاره تزئيني- نوع معروف آن ش بند شيرازي است – در گره سازي معمول است	شش بند
چين و شكن تاق بندي زير گنبد	شكنج
در معماري چوبهاي كوچكي است كه به صورت عمودي در ديوار مي گذارند تا خر پا را به آن ببندند ستونكي كه برروي آهيانه گنبد گذاشته شده و خود گنبد نيز به آن مي چسبد و بر ستون وسط آن ميله قرار مي دهند	شنگه
سرپوشيده در خراسان به هر سر پوشيده اي اعم از پوشش منحني يا تخت مي گفتند و در جاهاي ديگر به ايوانها و تالارهايي كه با تاق پوشيده شده اند اطلاق مي گردد . سكوي بدون سقفي كه در سطح بالاتر از سطح حياط است و معمولا در جلوي فضاهاي بسته قرار مي گيرند	صفه-چفته
حفرههايي كه در داخل ديوار و با قرار دادن آجر بدست مي آيد	صندوقه
قسمتي از لبه بالاي پنجره پيش مي آيد	طره
يعني چادر – در معماري اتاق بزرگي است كه در وسط ساختمان قرار دارد و اطراف آن ديگر فضاها ميگيرند .به اتاق دراز نيز مي گويند	طنبي
نوعي شفته است كه در شيب بندي يام ها استفاده مي شود در غوره گل بجاي آهكاز نخاله گچ و حاك استفاده مي شود	غوره گل
شاه تير	فرسپ
تمامي نقشهاي باريك اصلي افقي	فريز
مانند دوال است با اين تفاوت كه در زير آن پايه ها و يا مقرنس كاري داشته باشيد	قطار =كتار
آجر چوبی كه جهت تزئينات بصورت منحني بريده مي شود	قواره
قوسهايي كه در نوك آن تيزي دارد. تيزه دار را جناغي نيز گويند	قوس تيزه دار
قوسهايي كه تيزه دار نيستند	قوس مازه دار
تاق قوس	كار
كاشي سفيد لعابدار را نقاشي كرده آنرا داخل كوره مي گذاشتند و در كار تنظيم مي كردند	كاشي هفت رنگ
تاق كوچكي كه پشت تاق جهت شيبدار كردن آن مي زنند به آن كوره پوش نيز مي گويند	كانه پوش
پوشش بين دو تويزه كه از دو طرف از چفدها تبعيت مي كند	كژاوه=كجاوه
يك نوع قوس كم خيز ايراني	كليل
كليلي كه در دوره اشكاني مورد استفاده زياد داشته است	كليل پارتي
كلاه فرنگي –گنبد تاج مانند –ساختمان ميان باغها	كل آفرنگ
پوششي كه در كمر فضايي زده مي شود و آنرا به دو طبقه تبديل مي كند	كمر پوش
در گاه نما – روزنهاي نما	كوردر
دهانه	كوچه
ساختماني كه در ميان يك حياط و باغ قرار گيرد	كوشك
جايي كه پا كار تاق مي نشيند	كيز
گچ بري كه اطراف آن خيلي ساييده نشده باشد	گچ بري زبره
گچ بري كه برجستگي كمي دارد	گچ بري برجسته
گچ بري كه خيلي بيرون آمده	گچ بري برهشته
كچ بري كه روي كرباس آهار دار انجام مي شود	گچ بري پته
شبيه معرق است گچ را در فطعاتي كه مي خواستند مي بريدند و روي كار سوار مي كردند	گچ تراش
استوانه بلند زير گنبد سافه و گردن گنبدهاي دو پوسته گسسته	گريو
نقشهايي كه به صورت شكسته است و خطوط مستقيم دارد	گره سازي
نقش برساو شده اي كه بصورت تك يا تكرار شده باشد - موتيف	گله
نماسازي كه در آجر چيني است و در كل نقش گلي را نشان مي دهد	گل انداز
گنبدي كه پوسته حمال آن به صورت ترك ترك ساخته شده است	گنبد تركين
خاگ به معني تخم مرغ است . گنبدي كه است كه از دوران بيزكند به وجود مي آيد مانند گنبد تاج الملك مسجد جامع اصفهان	گنبد خاگي
گنبدهاي نوك تيز مخروطي و هرمي	گنبد رك
گنبدي كه قاعده اش به جاي دايره بيضي باشد	گنبد كمبيزه
جايي كه تير در ديوار مي نشيند	گير
ايوانها و تالارهاي منفرد	گيري
يا پر- طاق ضربي	لاپوش
غلامگردش- راهرويي كه پيرامون بنا مي گردد	مرد گرد
گنبد خانه –قسمت اصلي مسجد است كه محراب در آن قرار مي گيرد . در اصل محل محراب گفته مي شود	مقصوره
گره سازي مختلط آجر وكاشي	معقلي
حياط	ميانسرا
گنبد پيازي و نيم كره	گنبدنار
چوب يا قوس پوشش در گاه	نال در گاه
قسمتهاي تو رفته در پلان	نخير
قسمت پشت به آفتاب ساختمان	نسار -نسر
نقشي الهام گرفته از برگ كنگر- نمونه آن در گنبد خانه مسجد جامع قزوين مي توان مشاهده كرد .	نقش برگ كنگري
	نگين
در گره سازي آجري قطعاتي از كاشي را بصورت ساده استفاده مي كرده اند كه نمونه بسيار زيباي آن را در برج اخنجان ديده مي شود	نگين
تشكي ويا چهاي بالش كه به جاي ميل استفاده مي شد	نهالين
بيرون زدگي در پلان	نهاز
پرسپكتيو	نهور
براي نما دادن به آجر با دو تخته دو طرف آنرا صاف كرده استفاده مي كنند	واكوفته
گنبد خانه و عمارت اصلي	اپدته
آجري كه به صورت نره ميگذارند در خراسان خزند گفته ميشود	هره
سوراخ سقف	هر نو
بند عمودي بين آجرها	هرزه بندي
نشيمن -هديش=تالار	هدش
هشت =برجسته-بيرون آمده تنها جايي كه از منطقه بسته خانهبيرون مي آمدهو ارتباط با خارج داشته جهت ايجاد مكثتقسيم فضايي جهت انتظار	هشتي
نوعي گره سازي تزئيني برجسته و فرو رفته. هشت گير=برآمده=گود فرورفته	هشت گير
تاب –سهمي-قوس شكل نيمه تخمه مرغي- نوع معمول چفد در شما ايران- تاق بار بر – نيم بيضي	هلو چين
ساختمانهايي كه از سقف نور مي گيرند	هولي
طرح يا پروژه	هور
نوعي ترك بندي و كاربندي – آرايشي در زير پوشش	يزدي بندي
برگرفته از طبيعت نباشد يله =آزاد مقابله گله=آنچه در حال حاضر به انتزاعي يا ذهني اطلاق ميشود

منبع:دانستنیهای معماری از گلچین روز